Wie bouwden de Westwall ?
(under construction)Festungspioniere/Baupioniere
Organisation Todt
Wat was eigenlijk de Organisation Todt (OT)?
Fritz Todt
In 1933 werd Fritz Todt benoemd tot ‘Generalinspektor für das deutsche Strassenwesen’. Hierdoor werd hij verantwoordelijk voor de aanleg van de ‘Reichsautobahnen’ en was hij direct ondergeschikt aan Adolf Hitler. Voor de aanleg van de autosnelwegen creëerde Todt een organisatie, die in 1938 uitgroeide tot de ‘Organisation Todt’ (OT). Op dat moment was Todt als ‘Generalbevollmächtigter für die Regelung der Bauwirtschaft’ verantwoordelijk voor het hele bouwwezen in het Derde Rijk. Het eerste grote project dat de OT uitvoerde was de bouw van de ‘Westwall’, een verdedigingslinie aan de grens met Frankrijk.
Vanaf 1940 was de OT actief in de bezette gebieden, waar ze zich bezighield met herstel en wederopbouw van straten, bruggen en spoorwegen. Daarnaast werden onder leiding van de OT steunpunten en bunkers gebouwd voor de Duitse onderzeeërs. In 1943 legde de organisatie lanceerinstallaties aan voor de V1 en de V2 en bouwde zij aan de kust van de bezette gebieden in het westen de ‘Atlantikwall’. Ook werd de OT ingezet om schuilkelders aan te leggen in Duitse steden en de schade van de toenemende bombardementen te herstellen. Speciale militair georganiseerde eenheden van de OT werden als pioniers ingezet aan het front.
In 1940 werd Todt benoemd tot ‘Reichsminister für Bewaffnung und Munition’. Hij kon hierdoor zijn OT verder uitbouwen tot een van de belangrijkste organisaties in nazi-Duitsland. Dankzij zijn vele uiteenlopende volmachten wist Todt veel vertragende bureaucratische processen te omzeilen en kon hij zijn organisatie zeer onafhankelijk laten opereren.
Organisatie
Op 8 februari 1942 kwam Fritz Todt om bij een vliegtuigongeluk nabij het ‘Führerhauptquartier’ in Rastenburg (Oost-Pruisen). Nog altijd zijn er vermoedens dat Adolf Hitler zelf de hand heeft gehad in zijn dood. Todt werd in al zijn belangrijke functies opgevolgd door de architect Albert Speer, die tot de kleine kring van Hitlers hofhouding behoorde. Ook de OT kwam onder zijn leiding te staan. Als ‘Reichsminister für Rüstung und Kriegsproduktion’ werd hij verantwoordelijk voor de hele oorlogseconomie. Speer hervormde de OT tot een goed georganiseerd geheel, die als schakel tussen de ‘Wehrmacht’ en de private bouwsector kwam te staan. De OT voerde de opdrachten van de Wehrmacht uit en maakte daarbij gebruik van gecontracteerde aannemersbedrijven uit Duitsland en de bezette gebieden.
De organisatie werd vanuit de ‘OT-Zentrale’ (waar maar liefst 57.000 man personeel werkzaam was) in Berlijn geleid. Verder was de OT per landsdeel georganiseerd in zogenaamde zelfstandig werkende ‘OT-Einsatzgruppen’. Een ‘OT-Einsatzgruppe’ was weer onderverdeeld in ‘Oberbauleitungen’, die verantwoordelijk waren voor een bepaalde regio of een bepaald bouwproject. Een ‘Oberbauleitung’ was vervolgens verder onderverdeeld in ‘Bauleitungen’, die op hun beurt weer bestonden uit ‘Einsätze’ of ‘Abschnittsbauleitungen’. In 1943 waren er zes Einsatzgruppen (zie onderstaand schema):
Einsatzgruppen
1943
Naam Hoofdkwartier Opgericht in
OT-Einsatzgruppe Italien Onbekend Augustus 1943
OT-Einsatzgruppe Ost Kiev
OT-Einsatzgruppe Reich Berlijn
OT-Einsatzgruppe Südost Belgrado Begin 1941
OT-Einsatzgruppe West Parijs Mei 1940
OT-Einsatzgruppe Wiking Oslo
In 1944 werden er in Duitsland zelf ook nieuwe OT-Einsatzgruppen opgericht, die zich onder andere bezig gingen houden met de bouw van schuilkelders voor de burgerbevolking (zie onderstaand schema):
1944
Naam Hoofdkwartier
Deutschland I (‘Tannenberg’) Rastenburg
Deutschland II Berlijn
Deutschland III (‘Hansa’) Essen/Bremen
Deutschland IV (‘Kyffhäuser’) Weimar
Deutschland V Heidelberg
Deutschland VI München
Deutschland VII Praag
Deutschland VIII (‘Alpen’) Villach
Deutschland IX ?
Rangen
Net als vrijwel alle nationaal-socialistische organisaties in het Derde Rijk was de OT militair georganiseerd. Dit kwam ondermeer tot uiting in onderstaande rangentabel, die vanaf de eenvoudige OT-Arbeiter opliep tot de Chef der OT:
- Chef der OT
- OT-Einsatzgruppenleiter I
- OT-Einsatzgruppenleiter II
- OT-Einsatzleiter
- OT-Hauptbauleiter
- OT-Oberbauleiter
- OT-Bauleiter
- OT-Hauptbauführer
- OT-Oberbauführer
- OT-Bauführer
- OT-Haupttruppführer
- OT-Obertruppführer
- OT-Truppführer
- OT-Obermeister
- OT-Meister
- OT-Vorarbeiter
- OT-Stammarbeiter
- OT-Arbeiter
De speciale fronteenheden kenden een andere rangverdeling:
- OT-Einsatzleiter
- OT-Oberstfrontführer
- OT-Oberstabsfrontführer
- OT-Stabsfrontführer
- OT-Hauptfrontführer
- OT-Oberfrontführer
- OT-Frontführer
- OT-Haupttruppführer
- OT-Obertruppführer
- OT-Truppführer
- OT-Obermeister
- OT-Meister
- OT-Vorarbeiter
- OT-Arbeiter
Personeel
De arbeiders van de OT waren in eerste instantie vrijwillige of dienstplichtige Duitsers. De OT-leden droegen olijfgroene uniformen met een hakenkruisband om de arm. In de Tweede Wereldoorlog wierf de OT al snel ‘vrijwilligers’ in de bezette gebieden. Vanaf 1942 werden ook dwangarbeiders en krijgsgevangenen ingezet. Een jaar later leverden ook de concentratiekampen - waar mogelijk - arbeidskrachten voor de OT. Al deze arbeiders moesten zeer zware werkzaamheden verrichten, waarbij velen onmenselijk werden behandeld. Eind 1944 telde de OT ongeveer 1,4 miljoen arbeidskrachten. Slechts een heel klein gedeelte hiervan bestond uit Duitsers, meestal oudere of gehandicapte soldaten uit de Wehrmacht, die niet meer geschikt waren voor frontdienst.
OT in Nederland
In mei 1940 werd de ‘OT-Einsatzgruppe West’ opgericht. Bij de Duitse inval in Frankrijk, België en Nederland volgden de gemotoriseerde ‘Frontarbeiterkolonnen’ van de OT de Wehrmacht op de voet. De OT werd ingezet om verkeerswegen te herstellen en pionierswerkzaamheden te verrichten. Het hoofdkwartier van OT-Einsatzgruppe West kwam in Parijs.
De organisatie van de OT in Nederland was vrij gecompliceerd. Tot eind oktober 1942 bestonden er in Nederland twee Oberbauleitungen, namelijk ‘Holland Süd’ (Rotterdam) en ‘Holland Nord’ (Haarlem). Beide afdelingen waren ondergeschikt aan de ‘Oberbauleitung Belgien’. Vanaf begin november 1942 viel de OT in Nederland rechtstreeks onder Einsatzgruppe West. De twee afdelingen werden samengevoegd tot ‘Einsatz Holland’ en het hoofdkantoor kwam in Delft. In 1943 werd de Nederlandse afdeling omgedoopt tot ‘Oberbauleitung Holland’, maar in april 1944 werd dit weer ongedaan gemaakt.
Vanaf juli 1944 waren er plannen om drie nieuwe Oberbauleitungen te vormen, waarin een aantal ‘Bauämter’ van de ‘Kriegsmarine’ en de ‘Luftwaffe’ zouden worden ingevoegd. Deze plannen leidden echter alleen maar tot verwarring.
Begin september 1944 werd het hoofdkantoor van Einsatz Holland, dat al eerder van Delft naar Culemborg was verplaatst, in Ommen gehuisvest. In diezelfde maand werd Einsatz Holland onder ‘OT-Einsatzgruppe Hansa’ geplaatst, omdat OT-Einsatzgruppe West inmiddels was opgeheven door de snelle opmars van de geallieerden. Einsatz Holland probeerde zich te herstructureren. Naast de Oberbauleitungen in Lochem en Zwolle kwam er nog een derde in Assen. Maar nadat Einsatzgruppe Hansa werd gesplitst, bleven de reorganisaties elkaar opvolgen en was de chaos compleet. Begin april verhuisde het hoofdkantoor van Einsatz Holland naar Winschoten, maar slechts een paar dagen later verliet de OT Nederland definitief. De Oberbauleitungen - in het Nederlands ‘hoofdbouwleiding’ - waren vernoemd naar de hoofdbouwleiders. De afdeling in Assen heette ‘Hoofdbouwleiding dr. Winkler’, die in Lochem ‘Hoofdbouwleiding Wilde’ en die in Zwolle ‘Hoofdbouwleiding Klomp’. De hoofdbouwafdelingen waren verder onderverdeeld in bouwafdelingen, hoofdreferaten, referaten en zaakgebieden.
Ook in Nederland maakte de OT veel gebruik van dwangarbeiders. In totaal werden ongeveer 60.000 burgers in meer of mindere mate gedwongen bouw- en graafwerkzaamheden voor deze organisatie te verrichten. Naast Duitse bewakers werden ook Duitsgezinde Nederlanders opgeleid tot toezichthouder. Zij droegen zwarte uniformen en een armband met daarop de tekst Organisation Todt.
LITERATUUR
• Franz W. Seidler, Die Organisation Todt – Bauen für Staat und Wehrmacht 1938-1945 (Koblenz 1998).
• Quellen zur Geschichte der Organisation Todt. Vier delen in drie banden. Hiervan met name deel 4: Handbook of the Organisation Todt by the Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force. Counter-Intelligence Sub-Division. Reprint of the edition March 1945. (Osnabrück 1992).
Bron : Nationaal Archief - september 2008
Civiel - Vrijwillig / Dwangarbeid
| < Prev | Next > |
|---|
